نوع مقاله : علمی - پژوهشی (مسایل سیاسی ایران)

نویسندگان

• ناصر جمالزاده ¹
• مهدی عزیزی هشجین ²

¹ دانشیار دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران

² دانشجوی دکترای مسائل ایران، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام ، تهران

چکیده

امتیاز «راه‌آهن خزرـ‌خلیج فارس» نخستین و بزرگ‌ترین پروژۀ توسعه‌ای ایران محسوب می‌شد که توسط ناصرالدین شاه قاجار به رویتر اعطا شده بود. بین مورخان در مورد ماهیت امتیاز رویتر اختلاف نظر وجود دارد اما اکثر تحلیل‌گران، بخاطر ماهیت استثماری قرارداد، آن را مورد انتقاد شدید قرار می‌دهند. با این حال همچنان در کتب تاریخی فضای مناسب و اطلاعات دقیقی برای بررسی ماهیت استثماری امتیازات آن دوره حاصل نمی‌شود. بر این اساس، این پژوهش با رویکرد توصیفی‌ـ‌تحلیلی سعی دارد تا در راستای شفاف‌تر شدن ماهیت امتیاز رویتر، به صورت اسنادی مفاد امتیاز راه‌آهن ایران را با روش مقایسه‌ای‌ـ‌تطبیقی با مفاد امتیاز راه‌آهن ازمیرـ‌آیدین عثمانی که تقریبا در یک برهۀ نزدیکی با انگلیسی‌ها منعقد شده بود را بررسی کند و به این سوال اصلی که «چه مؤلفه‌هایی باعث اجرایی شدن «امتیاز ویلکین» در عثمانی و عدم اجرایی شدن و ابطال «امتیاز رویتر» در ایران شده است؟» پاسخ دهد. یافته‌ها حاکی از آن است که چهار عامل در اجرایی شدن یا عدم اجرا شدن قراردادها نقش داشتند و ساختار قراردادها را تحت تاثیر قرار می‌دادند.

کلیدواژه‌ها

• امتیاز راه‌آهن ازمیر ـ آیدین
• امتیاز رویتر
• ایران
• سلطان عبدالمجید
• عثمانی
• ناصرالدین‌شاه قاجار

موضوعات

• مسایل سیاسی ایران

عنوان مقاله [English]

A comparative study of the "Reuter" railway concession in the period of Naser al-Din Shah Qajar with the "Izmir-Aydin" railway concession in the period of Ottoman Sultan Abdulmejid

نویسندگان [English]

• Naser Jamalzadeh ¹
• Mahdi Azizi Hashjin ²

¹ Associate Professor of Political Science at Imam Sadiq University, Tehran

² Ph.D. Student of Political Science- Iran Issues, Imam Sadiq University, Tehran

چکیده [English]

Adopting right approaches to the economic advancements plays a crucial role in the prospects of a country. The "Caspian-Persian Gulf Railway" concession was the first and largest development project of Iran, which was granted to Baron Julius de Reuter by Naser al-Din Shah Qajar about 150 years ago. There is a difference of opinion among historians about the nature of Reuter's concession, but most analysts strongly criticize it because of the exploitative nature of Reuter's contract. However, there is insufficient information in historical books to give the researchers the possibility to examine and evaluate the exploitative nature of the concessionary contracts signed then. Therefore, this research attempts to clarify the nature of Reuter's concession using a descriptive-analytical approach that compares the first Iranian railway contract with the Izmir-Aydin Ottoman railway concession, which was signed almost simultaneously with the British. The research tries to answer this question “What factors contributed to the success of Wilkin's concession in Turkey and what factors brought about the failure of Reuter's concession in Iran?” The findings indicate that 4 factors affected the structure of contracts and the implementation of industrial development initially requires a series of structural and institutional reforms and the development process should be gradual, part by part, and proportionate to the capacity of the country’s natural resources and labor force; The concessions needed to be granted according to the requirements and the development process. The Ottoman government applied a positive and intelligent approach to implement its developmental plans gradually in different phases granting limited concessions as small-scale projects. On the other hand, due to their gullibility and disregard to the necessary requirements of development, the Qajar government sought to implement their huge development project by handing over the natural resources of the country to foreigners as exclusive and unlimited concessions in a hasty manner. Nevertheless, because of the size of the project and the exploitative nature of the concession, it was challenged and consequently abolished.

کلیدواژه‌ها [English]

• Iran
• Izmir-Aydin Railway Concession
• Naser al-Din Shah Qajar
• Ottoman
• Reuter's Concession
• Sultan Abdulmejid