نوع مقاله : علمی - پژوهشی (علوم سیاسی از منظر ایرانی)

نویسندگان

• مجید سروند
• سیدرحیم ابوالحسنی

دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

هویت سیاسی مفهومی چند سطحی است که در تلاقی میان ساختارهای اجتماعی، نظام‌های معنایی و تجربه‌ی زیسته‌ی کنشگران اجتماعی شکل می‌گیرد. ادبیات نظری موجود، عمدتاً در قالب سه رهیافت ذات‌گرایی، نهادگرایی و گفتمان ‌محوری به تحلیل این پدیده پرداخته است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا چارچوب‌های مسلط نظری توانایی تبیین جامع و غیرتقلیل‌گرایانه‌ای از پویایی‌های معاصر هویت سیاسی دارند یا خیر؟ این مطالعه به روش توصیفی– تحلیلی و با اتکا به رویکردی مفهومی در چارچوب جامعه ‌شناسی سیاسی انتقادی سامان‌ یافته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رهیافت ذات‌گرایانه با مفروض گرفتن ثبات هویتی، نسبت به شرایط تغییرپذیر کنشگری سیاسی ناتوان باقی می‌ماند. رهیافت نهادگرا نیز با تمرکز صرف بر فرآیندهای جامعه‌پذیری، ساحت مقاومت و امکان بازتعریف هویت را نادیده می‌گیرد. رهیافت گفتمان ‌محور هم علی‌رغم تمرکز بر ابعاد زبانی و معنایی، بدون پیوند با لایه‌های اجتماعی و عاطفی، به سطحی‌نگری نظری منتهی می‌شود. بر پایه‌ی این تحلیل، مقاله بر ضرورت گذار از چارچوب‌های تک‌ ساحتی و ضرورت ارائه‌ی الگویی چندسطحی برای فهم پیچیدگی‌های هویت سیاسی تأکید می‌ورزد. الگوی پیشنهادی بر هم ‌نشینی مفاهیم ساختار، عاملیت، گفتمان، عاطفه و تجربه‌ی زیسته مبتنی است. بدین ترتیب، پژوهش حاضر به تقویت مبانی نظری جامعه‌شناسی سیاسی در تحلیل پدیده‌ی هویت یاری می‌رساند.

موضوعات

• جامعه شناسی سیاسی

عنوان مقاله [English]

Critical Reconsideration in the Literature on Political Identity

نویسندگان [English]

• Majid Sarvand
• Seyyed Rahim Abolhasani

University of Tehran

چکیده [English]

Political identity is a multi-layered concept situated at the intersection of social structures, systems of meaning, and the lived experiences of social actors. Existing theoretical literature has predominantly approached this phenomenon through three paradigms: essentialism, institutionalism, and discourse-centered analysis. The central question of this study is whether dominant theoretical frameworks are capable of offering a comprehensive and non-reductionist explanation of the contemporary dynamics of political identity. Employing a descriptive-analytical method and grounded in a conceptual approach within the framework of critical political sociology, this research demonstrates that essentialist perspectives, by assuming identity as fixed, fail to account for the mutable conditions of political agency. Institutionalist approaches, in focusing primarily on processes of socialization, disregard the domains of resistance and the potential for identity rearticulation. Likewise, discourse-centered perspectives, despite their attention to linguistic and semantic dimensions, risk theoretical superficiality when disconnected from the social and affective layers of identity formation. Based on this critique, the article argues for the necessity of transcending one-dimensional frameworks and proposes a multi-level model for capturing the complexity of political identity. This model rests on the intersection of structure, agency, discourse, affect, and lived experience, thereby contributing to the theoretical advancement of political sociology in analyzing the phenomenon of identity.